https://pmr.sndu.ac.ir/ فصلنامه نگرش مدیریت راهبردی fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://pmr.sndu.ac.ir/article_4060.html مدیریت راهبردی استعداد گام مهم و کلیدی برای خلق مزیت رقابتی سازمان‌ها مبتنی بر سرمایه انسانی محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی نظام مدیریت راهبردی استعداد در سازمان‌های ماموریت‌محور سطح ملی انجام شده است. این پژوهش از نظر جهت‌گیری، کاربردی- توسعه‌ای؛ فلسفه، تفسیری؛ رویکرد، استقرایی؛ استراتژی، تحلیل مضمون؛ انتخاب، کیفی؛ افق زمانی، تک ‌مقطعی؛ تکنیک و فرآیند گردآوری اطلاعات با استفاده از ابزار بررسی اسنادی و مصاحبه های عمیق است. جامعه آماری متشکل از اساتید دانشگاهی و مدیران راهبردی در سازمان‌های ماموریت‌محور به تعداد 22 نفر به صورت نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب گردید. در مرحله تحلیل داده‌ها به کمک نرم‌افزارMaxqda 2024  مضمون پایه، 14 مضمون سازمان‌دهنده و 4 مضمون فراگیر دسته بندی شد. طبق یافته‌ها یک نظام چندسطحی طراحی شد که در سطح اول، چارچوب‌ها، شامل برترگزینی و برابری فرصت؛سطح دوم، جهت‌گیری‌های دکترینی شامل عام گرا-خاص گرا، تک عامله-چند عامله؛ شخص نگر-شاخص نگر؛ سطح سوم، شامل قلمروهای سیاستی متشکل از استعدادیابی، پیشرفت استعداد، بکارگیری استعداد و نگهداشت استعداد، و سطح آخر نیز به راهبردها متشکل از اکتساب، استقراض، خاتمه، توسعه، تقویت و شکوفایی و ترکیب اختصاص یافت. همچنین 16 سناریو به منظور اجرایی سازی نظام مدیریت راهبردی استعداد تدوین گردید. این نظام می‌تواند به عنوان الگویی راهبردی برای سازمان‌ها  مورد استفاده قرار گیرد تا با بهره‌گیری از آن، به توسعه پایدار سرمایه‌های انسانی دست یابند و با توجه به نیازهای خود، بهترین مسیر را برای مدیریت استعداد انتخاب کنند. https://pmr.sndu.ac.ir/article_3977.html یکی از مؤلفه‌های اصلی در حکمرانی، مؤلفه " مشارکت‌جویی و حق اظهارنظر " می‌باشد. مشارکت و اظهارنظرهای کارکنان برای اعتلای حکمرانی خزانه‌داری کل کشور موردتوجه حکمرانان مالی و اقتصادی است. هدف تحقیق؛ " طراحی الگوی مشارکت‌جویی و حق اظهارنظر برای اعتلای حکمرانی خزانه‌داری کل کشور " می‌باشد. محقق در این تحقیق به دنبال پاسخ به این سؤال است که " الگوی مشارکت‌جویی و حق اظهارنظر برای اعتلای حکمرانی خزانه‌داری کل کشور چگونه است؟ هدف و ماهیت پژوهش توسعه‌ای – کاربردی است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های کیفی حاصل از " مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و عمیق "، از روش کیفیِ تحلیل مضمون و پس از آن به‌منظور تایید سازه‌های مستخرج از تحلیل کیفی و بررسی روایی محتوایی " پرسشنامه محقق ساخته‌ " ( تأییدشده توسط خبرگان )، در مرحله کمی از تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول استفاده شد. پایایی پرسشنامه با آزمون آلفای کرونباخ 87/0 محاسبه گردید و همگی مورد تأیید قرار گرفتند.با بهره‌گیری از یافته‌های تحقیق تعداد (5) مؤلفه فرعی، (66) زیرمؤلفه و (115) قطعه کُد اولیه (مفهوم اولیه) و تعداد (10) شاخص، شناسایی گردید. مؤلفه‌های فرعی شناسایی‌شده عبارتند از: برقراری شرایط بیان نقد و نقدپذیری برای ذینفعان (برگزاری جلسات نقد عمومی و خصوصی)، اطلاع‌رسانی نتایج جلسات مشارکت‌جویی و نقد به ذینفعان، استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در جهت افزایش مشارکت‌جویی و اظهارنظر، توسعه فرهنگ مشارکت‌جویی و اظهارنظر بین ذینغعان، و ایجاد مشوق‌های مادی و معنوی برای مشارکت ذینفعان. https://pmr.sndu.ac.ir/article_4054.html با توجه به اهمیت مدیریت عملکرد در بخش دولتی، ناکامی در پیاده‌سازی آن یک چالش اساسی است که اغلب ناشی از نادیده گرفتن روابط پیچیده و درهم‌تنیده میان عوامل مؤثر بر موفقیت می‌باشد. هدف این پژوهش، نگاشت و تحلیل درونی نقشه ارتباط-اثر عوامل مؤثر بر موفقیت فرآیند مدیریت عملکرد در سازمان‌های دولتی بود. این مطالعه با طرح پژوهش آمیخته اکتشافی متوالی انجام شد؛ در مرحله کیفی، با ۱۸ نفر از مدیران و کارشناسان سازمان‌های دولتی استان کرمانشاه که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت و در مرحله کمی، پرسشنامه مقایسات زوجی دیمتل (محقق‌ساخته) توسط ۱۲ خبره دانشگاهی و اجرایی که به روش هدفمند انتخاب شده بودند، تکمیل گردید. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و تکنیک آزمایشگاه تصمیم‌گیری و ارزیابی (دیمتل) تحلیل شدند. یافته‌ها ابتدا منجر به شناسایی ۱۲ عامل کلیدی مؤثر بر موفقیت شد و سپس تحلیل علی نشان داد عواملی چون «انگیزش و نگرش» و «رهبری تحول‌گرا» به عنوان تأثیرگذارترین عوامل علّی (پیشران) عمل کردند، در حالی که عواملی نظیر «فرهنگ بازدارنده» و «فناوری عملکردگرا» به عنوان تأثیرپذیرترین عوامل معلولی (پیامد) در سیستم شناسایی شدند. نتیجه‌گیری شد که موفقیت مدیریت عملکرد پدیده‌ای سیستمی است که قویاً تحت تأثیر عوامل انسانی و رهبری قرار دارد و بنابراین، مداخلات مؤثر باید با نگاهی کل‌نگر و با تمرکز بر عوامل ریشه‌ای و علّی به جای پرداختن صرف به پیامدها صورت پذیرد. https://pmr.sndu.ac.ir/article_4055.html در دنیای رقابتی امروز، سازمان‏ها دائماً نیازمند بهبود عملکرد بـوده و بایـد تمام تلاش خود را در جهت دستیابی به تعالی عملکرد به‌کار گیرند. در شرایط کنونی خلأ نظام مدیریت عملکرد به چالش بیشتر سازمان­ها بدل شده است. طی سالیان اخیر، مدل‏ها و الگوهای مختلفی برای اندازه‏گیری و مدیریت عملکرد سازمان‏ها مطرح شده است که هر یک از جنبه خاصی عملکرد یک سازمان را موردبررسی قـرار مـی‏دهد و اغلب به دلیل نداشتن جامعیت نتوانسـته‏انـد نقـش خـود را ایفا نمایند؛ بنابراین طراحی الگویی جامع که بتواند کلیه ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص­های مـدیریت عملکـرد سازمانی را احصا کند، ضرورت دارد. ازاین‌رو مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که الگوی جامع مناسب مدیریت عملکرد سازمانی کدام است؟ این پژوهش با روش کیفی و راهبرد تحلیل مضامین و با بهره­گیری از نرم‌افزار تحلیل کیفی maxqda به تحلیل مضامین 34 الگوی مدیریت عملکرد اقدام نموده است که به استخراج و ارائه 37 مضمون پایه، 11 سازمان دهنده و 3 فراگیر منتج گردیده است. درنهایت با شاخص سازی و مفهوم­سازی و ترسیم و کشف ارتباطات بین مفاهیم، الگوی نظری جدیدی استخراج گردیده است که در سه بعد؛ طرح‌ریزی و برنامه‏ریزی عملکرد (توافق عملکرد)، توانمندسازی و ظرفیت­سازی عملکرد و سنجش و ارزیابی عملکرد، طبقه­بندی و ارائه ‌شده است. https://pmr.sndu.ac.ir/article_4056.html مفهوم «مکتب آینده‌پژوهی» به‌عنوان چارچوبی معرفتی–روش‌شناختی، زیربنای بسیاری از جریان‌های تأثیرگذار آینده‌پژوهی در کشورهای پیشرو بوده است. با وجود مکاتب مختلف در جهان (آمریکایی، فرانسوی، اسکاندیناوی، استرالیایی و...)، جمهوری اسلامی ایران نیز نیازمند مکتبی بومی، منسجم و منحصر به فرد برای خود است که بتواند آینده را بر اساس مبانی معرفتی، فرهنگی و تمدنی خود و مستقل از مکاتب غربی تبیین کند. هدف پژوهش حاضر، بیان ضرورت شکل‌گیری مکتب آینده‌پژوهی ایرانی و ارائه الگوی اولیه آن بر مبنای تحلیل نظری و داده‌های میدانی است. این پژوهش با رویکرد کیفی–ترکیبی و با کمک الگوی تفسیری انجام شده است. در گام نخست، مرور نظام‌مند پیشینه صورت گرفته و مفاهیم بنیادین مکاتب مختلف استخراج شد. در گام دوم، با انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختار‌یافته با ۱۲ نفر از خبرگان حوزه‌های آینده‌پژوهی، فلسفه علم، علوم انسانی اسلامی و حکمرانی، داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در گام سوم، تحلیل مضمون براساس مدل براون و کلارک به استخراج ۴ مضمون فراگیر و ۱۲ مضمون محوری انجامید. در گام پایانی، با بهره‌گیری از مدل‌سازی ساختاری–تفسیری، الگوی سه‌سطحی مکتب آینده‌پژوهی ایرانی شامل: بنیاد معرفتی–فلسفی، بنیاد فرهنگی–تمدنی و بنیاد نهادی–کاربردی ارائه گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که مکتب آینده‌پژوهی ایرانی، بر تلفیق جهان‌بینی توحیدی، انسان‌شناسی اخلاقی، فلسفه تاریخ اسلامی، هویت ایرانی–اسلامی و حکمرانی آینده‌نگر استوار است و می‌تواند چارچوبی برای تولید دانش و تصمیم‌سازی راهبردی در جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد. این پژوهش با ارائه نخستین مدل منسجم مکتب آینده‌پژوهی ایرانی، شکاف نظری موجود در ادبیات آینده‌پژوهی بومی را پوشش می‌دهد. https://pmr.sndu.ac.ir/article_4057.html سازمان­ها به‌عنوان پدیده‌های اجتماعی، مستعد بی‌هنجاری، آشفتگی و آشوب هستند که در ادبیات نظری به آن «آنومی سازمانی» گفته می‌شود. این پدیده حالتی است که در آن قواعد رفتاری و هنجارها شکسته شده یا سازمان در دوره‌های تغییر سریع، کارآمدی خود را از دست می‌دهد و پیامدهای انحرافی متعددی به‌دنبال دارد. با توجه به نقش انکارناپذیر رهبری در ایجاد، کنترل و مواجهه با آنومی و همچنین خلأ نظری در شیوه رهبری برای مقابله با این پدیده، پژوهش حاضر با هدف احصا شاخص‌های رهبری برای مواجهه با آنومی در سازمان انجام شد. این پژوهش از نوع آمیخته (کیفی-کمی) بود. در بخش کیفی از روش مطالعه موردی استفاده شد و داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 15 نفر از مدیران میانی و ارشد ادارات مرکزی بانک سپه دارای تجربه آنومی سازمانی به روش نمونه‌گیری هدفمند جمع‌آوری و تحلیل گردید. در بخش کمی، جامعه آماری شامل 250 نفر از مدیران اجرایی بانک سپه بود که با فرمول کوکران، 152 نفر به عنوان نمونه انتخاب و داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و با مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته‌های تحقیق نشان داد که الگوی رهبری برای مواجهه با آنومی سازمانی در بانک سپه شامل شش بعد اصلی است: معنا ‌آفرینی و بازسازی هدف، ایجاد انسجام اجتماعی و فرهنگی، رهبری هنجارآفرین و اخلاق‌گرا، توانمندسازی روانی و تاب‌آوری، بازتاب‌گری و یادگیری اخلاقی، و بازآفرینی مشروعیت و اعتماد نهادی. https://pmr.sndu.ac.ir/article_4058.html رهبری متناقض‌نما به‌عنوان رویکردی نوین در ادبیات مدیریت، بر توانایی رهبران در ترکیب هم‌زمان و متعادل‌سازانه ویژگی‌ها و رفتارهای متضاد تمرکز دارد؛ نظیر سخت‌گیری و انعطاف‌پذیری، کنترل و اعتماد، حفظ ساختار و تشویق نوآوری. این سبک رهبری به‌ویژه در سازمان‌های دولتی که با پیچیدگی‌های نهادی، فشارهای پاسخ‌گویی و ضرورت سازگاری با تغییرات مواجه‌اند، می‌تواند بستری برای ارتقاء تاب‌آوری، یادگیری سازمانی و توسعه سرمایه انسانی فراهم آورد. لذا هدف از ارائه این مقاله طراحی مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما در سازمان بود این پژوهش یک تحقیق کیفی به شمار می‌رفت. نمونه آماری در این پژوهش 13 نفر از مدیران منابع انسانی و متخصصان رفتار سازمانی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در این پژوهش ابتدا با بررسی ادبیات نظری یک مدل فرایندی اولیه برای رهبری متناقض‌نما شناسایی و سپس از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با نمونه آماری مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما با روش تحلیل مضمون احصاء شد. نتایج تحقیق نشان داد مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما شامل ورودی‌ها (خِرَد راهبردی، تعادل هویتی، توانمندی تنظیمی، سازندگی معنایی، معماری هنجاری سازمان، معماری نهادی سازمان، چالش‌های نهادی محیطی، بلوغ تیمی و ظرفیت‌های جمعی)، فرایند (تشخیص تنش‌های پارادوکسیکال، بینش تفسیری رهبر، بازخوانی تضاد رهبر، تعلیق داوری، طراحی استراتژی‌های هم‌زمان‌گرا، تجلی رفتاری دوگانه و متوازن، بازنگری چند سطحی رهبر، درون‌سازی پارادوکس رهبر)، عوامل میانجی (هم‌فکری راهبردی، تعامل چند لایه سازمانی، بازاندیشی ساختاری)، عوامل تعدیل‌گر (سطح ابهام محیطی، شدت تضادهای نهادی، بلوغ فرهنگی سازمان) و پیامدها (تحولات روانی، توسعه‌ای، عملکردی، ساختاری، ارزشی و گفتمانی) می‌باشد  https://pmr.sndu.ac.ir/article_4059.html پژوهشهای گروهی یکی از پارادایم­های کارآمد در حوزه توسعه فردی و حرفه­ای اساتید و دانشجویان است که از تفکر و یادگیری جمعی ­در جهت تحقق استعدادها و ظرفیت­های انسانی و سازمانی بهره می­گیرد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد موثر بر پژوهش­های گروهی در آموزش عالی انجام پذیرفت. روش پژوهش: این پژوهش در زمره پژوهش­های کیفی و از حیث هدف کاربردی می­باشد. جامعه آماری این پژوهش متخصصان و اساتید و دانش آموختگان دکتری می­باشند. 20نفر نمونه موردنظر به روش هدفمند و تکنیک گلوله برفی انتخاب شده­اند. ابزار گردآوری دادهها مصاحبه نیمه ساختاریافته می­باشد. داده­ها به روش تحلیل مضمون تحلیل شده­اند. یافته ها: نتایج حاصل از پژوهش، سه بعد شامل خصیصه­های اساتید(دانش و مهارت، ویژگی­های شخصیتی)، خصیصه­های دانشجویان(ویژگی­های شخصیتی ، نگرش­ها) و خصیصه­های دانشگاهی( مدیریت و رهبری دانشگاهی، کارکردهای دانشگاهی، منابع و اعتبارات و عوامل فرهنگی) را شناسایی نمود. نتیجه گیری: در این راستا لازم است با تغییر در استراتژی­های اجرایی دانشگاهها، به­کارگیری اساتید و توانمند و بسط فرهنگ گروهی در بین اساتید و دانشجویان، حمایت مادی و معنوی از پژوهشگران گروهی، تخصیص متوازن و منطقی اعتبارات به پژوهش­های گروهی در حوزه های علوم انسانی، نهادینه کردن فرهنگ حامی مشارکت، بازنگری برنامه های درسی با محوریت فعالیتهای یاددهی یادگیری گروهی، بستر مورد نیاز جهت نهادینه شدن پژوهش­های گروهی در  دانشگاهها را مهیا نمود.