ارائۀ الگوی پیش‌بینی رفتارهای انحرافی مدیران و کارکنان با استفاده از تکنیک‌های شناخت‌درمانی

خویه, علی; یزدانی, حمید رضا; فرهنگی, علی اکبر; زارعی متین, حسن

ارائۀ الگوی پیش‌بینی رفتارهای انحرافی مدیران و کارکنان با استفاده از تکنیک‌های شناخت‌درمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران( نویسنده مسئول) ali.khooyeh@ut.ac.ir

² دانشیار،گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. hryazdani@ut.ac.ir

³ استاد، گروه مدیریت، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. dr_aafarhangi@yahoo.com

⁴ استاد، گروه مدیریت رفتار سازمانی، دانشکده مدیریت دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. matin@ut.ac.ir

چکیده

این پژوهش با هدف پیش‌بینی رفتارهای انحرافی کارکنان و مدیران و کمک به مدیریت اثربخش سرمایه انسانی انجام شده است. اهمیت موضوع در این است که پیش‌بینی و پیشگیری از رفتارهای انحرافی می‌تواند از بروز خطاهای پُرهزینه سازمانی جلوگیری کند و به بهبود فرایندهای استخدام، گزینش و نگهداشت نیروی انسانی بینجامد. روش پژوهش، کیفی و از نوع توصیفی است و از روش ردیابی فرایند برای جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، استفاده شده است. داده‌ها شامل ۴۸ مورد درمان اختلالات و انحرافات رفتاری با استفاده از رویکرد شناخت‌درمانی است که از مستندات روان‌شناسان و درمانگران گردآوری شده‌اند. در این روش، با تحلیل سازوکارهای علّی میان افکار و رفتار، تلاش شد تا الگویی نظری برای پیش‌بینی رفتارهای انحرافی تدوین شود.
یافته‌ها نشان می‌دهد که برخی از تکنیک‌های شناخت‌درمانی- ازجمله آزمون تحریف‌ها و خطاهای شناختی، تحلیل سود و زیان نگرانی، تبدیل نگرانی به پیش‌بینی، ارزیابی شواهد و تشخیص فکر از واقعیت- توان بالایی در پیش‌بینی رفتارهای انحرافی کارکنان و مدیران دارند. بر این اساس، الگویی پیشنهادی ارائه شد تا سازمان‌ها بتوانند با استفاده از این تکنیک‌ها، رفتارهای انحرافی را شناسایی، پیش‌بینی و کنترل کنند. نتایج حاکی از آن است که بهره‌گیری از علوم شناختی در مدیریت منابع انسانی، می‌تواند به پیشگیری از انحرافات رفتاری و افزایش بهره‌وری سازمانی منجر شود و زمینه تعامل میان روان‌شناسی بالینی و مدیریت رفتار سازمانی را فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

20.1001.1.30605865.1404.3.3.2.1

عنوان مقاله [English]

Providing a model for predicting deviant behaviors of managers and employees using cognitive therapy techniques (CTT)

نویسندگان [English]

Ali Khooyeh ¹
Hamidreza Yazdani ²
Ali Akbar Farhangi ³
Hasan Zarematin ⁴

¹ PhD student in Farabi Student Management, University of Tehran, Iran(Corresponding author). ali.khooyeh@ut.ac.ir

² Associate Professor, Department of Leadership and Human Capital, Faculty of Public Management and Organizational Sciences, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran. hryazdani@ut.ac.ir

³ Full Professor, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran. dr_aafarhangi@yahoo.com

⁴ Public Administration Department, Faculty of Management & Accounting, University of Tehran, Tehran, Iran. matin@ut.ac.ir

چکیده [English]

This study aims to predict deviant behaviors among employees and managers to enhance the effective management of human capital. The significance of this research lies in the fact that predicting and preventing deviant behaviors can reduce costly organizational mistakes and improve recruitment, selection, and employee retention processes. The study employs a qualitative and descriptive research design, using the process tracing method for data collection and analysis. Data were obtained from 48 documented cases of behavioral and psychological disorder treatments conducted by therapists using cognitive-behavioral techniques. Through causal mechanism analysis between thoughts and behaviors, the study seeks to develop a theoretical model for predicting deviant behaviors in organizational settings.
The findings reveal that several cognitive-behavioral therapy (CBT) techniques—including testing cognitive distortions, analyzing the pros and cons of worries, converting worries into predictions, evaluating evidence, and distinguishing thoughts from reality—possess strong potential for predicting deviant behaviors of employees and managers. Based on these findings, a practical model is proposed for organizations to identify, predict, and manage such behaviors effectively. The results indicate that integrating cognitive science techniques into human resource management can prevent behavioral deviations and enhance organizational productivity, fostering greater collaboration between clinical psychology and organizational behavior management.

کلیدواژه‌ها [English]

Deviant behavior
behavior prediction
process tracing
cognitive-behavioral therapy
human capital management

مراجع

استرنبرگ، رابرت(1387). روان‌شناسی شناختی (کمال خرازی و الهه حجازی، مترجمان). تهران: پژوهشکده علوم شناختی تهران.

اصغری، فاطمه، خادمی، سیامک، و وصالی، منصور(1400). شباهت‌ها و تفاوت‌های نظریه‌های یادگیری رفتارگرایی، شناخت‌گرایی و ساخت‌گرایی از دیدگاه شانک. پژوهش در آموزش علوم تجربی، 1 (1)، 50-35. https://sid.ir/paper/953825/fa

آوادیس یانس، هامایاک، و نیکخو، محمدرضا(۱۳۸۱). راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی. تهران: نشر سخن.

آیسنک، مایکل(1379). فرهنگ توصیفی روان‌شناسی شناختی (کمال خرازی، رمضان دولتی، محسن رئیس قاسم و حسین کمالی، مترجمان). تهران: نشر نی.

حاجیانی، ابراهیم(1390). معیارهای ارزیابی روش‌شناختی تکنیک‌های مطالعات آینده. فصلنامه راهبرد، 20 (59)، 77-105. https://www.sid.ir/paper/89245/fa

خبر آنلاین (1402). حادثۀ سوم بهمن‌ماه. https://www.khabaronline.ir/photo/1864143

رضائیان، علی، طبرسا، غلامعلی، هادی‌زاده مقدم، اکرم، و حمیدیان، محمد(1398). ارائه مدل پیش‌بینی‌کننده رفتار کارکنان، مبتنی بر تعاملات ادراکی رهبر – پیرو در موقعیت تهدید حمایت اجتماعی. پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی، 9 (4). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286977.1398.9.4.5.0

رنجبر، محمدهادی، حاجی‌پور، بهمن، و یزدانی، حمیدرضا(1401). کاربرد روش ردیابی فرایند در پژوهش‌های سازمان و مدیریت. فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی، 28 (112). https://civilica.com/doc/1591803

سادات شیروانی، بهاره، عابدینی، مرضیه، دینکانی، فاطمه، مهدی نسب، مونا و صمدی فرشاد(1400). بررسی میزان شیوع اختلالات روانی در کارکنان شرکت پتروشیمی خراسان در سال 1399. خانواده و بهداشت، 11 (4)، 95-81. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2079698

شولتز، داون پی.، و شولتز، سیدنی آلن(1402). نظریه‌های شخصیت (یحیی سیدمحمدی، مترجم؛ ویراست دهم). تهران: انتشارات ویرایش.

عسگری‌نژاد، فاطمه، و حبیبی عسگرآباد، مجتبی(1400). اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر افزایش تاب‌آوری مادران دارای کودک مبتلا به اوتیسم. فصلنامه ایده‌های نوین روان‌شناسی، ۱۰ (۱۴)، 1-10.http://jnip.ir/article-1-612-fa.html

قائدامینی هارونی، عباس، ابراهیم‌زاده دستجردی، رضا، و ابراهیم‌پور، علیرضا(1401). طراحی الگوی مدیریت رفتارهای انحرافی در محیط کار در دانشگاه آزاد اسلامی. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، 11 (1)، 108-81. https://www.doi.org/10.22108/srspi.2022.129504.1720

قربان‌نژاد، پریسا، و عیسی‌خانی، احمد(1395). طراحی مدل شایستگی مدیران دانشگاهی بر اساس الگوهای اسلامی: مطالعه‌ای تطبیقی. مدیریت در دانشگاه اسلامی، 5 (11)، 48-37. https://miu.nahad.ir/article_341.html

قهاری، شهربانو(1378). کتاب شناخت‌درمانی اصول و فنون (چاپ اول). نشر قطره.

لیهی، رابرت(1379). کتاب فنون شناخت‌درمانی: راهنمایی برای روان‌درمانگران (لادن فتی، شهرزاد طهماسبی مرادی، حسین ناصری و کاوه ضیایی، مترجمان). ناشر: دانژه.

معادی، سعید(1402). تأثیر رفتار سازمانی با رویکرد توجیه، پیش‌بینی و کنترل در بهره‌وری سازمانی. اولین همایش ملی پژوهش‌ها و فناوری‌های دانش‌بنیان در مدیریت و حسابداری. https://civilica.com/doc/1773244

موسوی، سیدمحمد، و احمدی، مهشید (1391). اختلالات رفتاری در کودکان مادران مبتلا به افسردگی. مجله علمی دانشگاه علوم‌پزشکی گرگان، 14 (43)، 120-115. https://sid.ir/paper/79160/fa

نینان، مایکل، و درایدن، ویندی(1391). کتاب شناخت‌درمانی - 100 تکنیک و نکته کاربردی برای روان‌شناسان بالینی و روان‌پزشکان و مشاوران (مجتبی انصاری شهیدی، مترجم). نشر روان‌شناسی و هنر.

وزارت بهداشت(۱۴۰۲). گزارش ملی سلامت روان کارکنان ایران. مرکز آمار سلامت روان.

Alias, M., Mohd Rasdi, R., Ismail, M., & Abu Samah, B.(2013). Predictors of workplace deviant behaviour: HRD‚ Agenda for Malaysian Support Personnel. European Journal of Training and Development‚ 37 (2), 161–182. https://doi.org/10.1108/03090591311301671

Appelbaum, H. S., Laconi‚ D. G., & Matousek‚ A.(2007). Positive and negative deviant workplace behaviors: causes, impacts and solutions corporate governance. Journal of Business in Society, 7 (5), 586-598. https://doi.org/10.1108/14720700710827176

Beck, A. T. (Ed.)(1979). Cognitive therapy: OJ depression. Guillord Press.

Clark, D. A., & Steer, R. A.(1996). Empirical status of the cognitive model of anxiety and depression. In P. M. Salkovskis (Ed.), Frontiers of Cognitive Therapy (pp. 75–96). The Guilford Press.

Detert, J. R., Treviño, L. K., Burris, E. R., & Andiappan, M.(2007). Managerial modes of influence and counterproductivity in organizations: A longitudinal business-unit-level investigation. Journal of Applied Psychology, 92 (4), 993–1005. https://doi.org/10.1037/0021-9010.92.4.993

Fox, S., Spector, P., & Miles, D.(2001). Counterproductive work behavior in response to job stressors and organizational justice: some mediator andmoderator tests for autonomy and emotions. Vocational Behav, 59, 291-309. https://doi.org/10.1006/jvbe.2001.1803

Freeman, A.(2005). Encyclopedia of cognitive behavior therapy. NewYork: Springer Press.

Hamidian, M., Hadizadeh Moghadam, A., Tabarsa, Gh. & Rezaeian, A.(2019). Designing and explaining predictive model of behavior based on leader-follower perceptual interactions when authority and job control are being threatened. Journal of Public Administration Perspective, 10 (3), 14-43. https://doi.org/10.48308/jpap.2019.96579

Nadi, M. A., & Ghahremani, N.(2013). The relationship between organizational citizenship behavior (OCB) and deviant workplace behavior (DWB) with teaching satisfaction in University. Ethics in Science and Technology, 8 (1), 37-48. http://ethicsjournal.ir/article-1-665-en.html

Nasir, M., & Bashir, A.(2012). Examining workplace deviance in public sector organizations of Pakistan. International Journal of Social Economics, 39 (4), 240-253. https://doi.org/10.1108/03068291211205677

O’Neill, T., & Hastings, S.(2011). Explaining workplace deviance behavior with more than just the “Big Five”. Personality and Individual Differences, 50 (2), 268–273. https://psycnet.apa.org/doi/10.1016/j.paid.2010.10.001

Ranasinghe, R. M. I. D., & Silva, H. M. S.(2017). The impact of job stress on deviant workplace behaviour: a study of operational level employees of comfort apparel Solutions Company in Sri Lanka. International Journal of Human Resource Studies, 7 (1), 74-85. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3167411

Robinson, L., & Bennet, J.(1995). A typology of deviant workplace behaviors: a multidimensional scaling study. Academy of Management Journal, 38 (2), 555-572. https://doi.org/10.2307/256693

Ruggiero, G. M., Spada, M. M., Caselli, G., & Sassaroli, S. (2018). A historical and theoretical review of cognitive behavioral therapies: From structural self-knowledge to functional processes. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 36, 378–403. https://doi.org/10.1007/s10942-018-0292-8

Van Rooy, D., & Viswesvaran, C.(2004). Emotional intelligence: a meta-analytic investigation of predictive validity and nomological net. Journal of Vocational Behavior, 65 (1), 71–95. https://doi.org/10.1016/S0001-8791(03)00076-9

Wenzel, A.(2017). Innovations in cognitive behavioral therapy: strategic interventions for creative practice. Routledge.

Yildiz, B., Alpkan, L., Ates, H., & Sezen, B.(2015). Determinants of constructive deviance: the mediator role of psychological ownership. International Business Research, 8, 107. https://doi.org/10.5539/ibr.v8n4p107