طراحی و اعتبارسنجی الگوی انعطاف‌پذیری شناختی مدیران در راستای ارتقا اثربخشی تصمیمات (مطالعه موردی: سازمان‌های خدماتی کلانشهر تهران)

صفردخت, محسن; ناظم, فتاح; ذوالفقاری زعفرانی, رشید

طراحی و اعتبارسنجی الگوی انعطاف‌پذیری شناختی مدیران در راستای ارتقا اثربخشی تصمیمات (مطالعه موردی: سازمان‌های خدماتی کلانشهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه مدیریت آموزشی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران، m.safardokht@iau.ac.ir

² گروه مدیریت آموزشی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران (نویسنده مسئول)، nazem@iau.ac.ir

³ گروه مدیریت آموزشی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.

چکیده

انعطاف پذیری شناختی به توانایی فرد در تغییر مجموعه های شناختی و سازگاری با محیط در حال تغییر فرد، اشاره دارد. انعطاف پذیری شناختی در مدیران برای افزایش اثربخشی تصمیم گیری بسیار مهم است. مدیران با انعطاف پذیری شناختی بالا می توانند به سرعت استراتژی های خود را در پاسخ به شرایط بازار، فناوری ها یا پویایی های سازمانی تغییر دهند. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی انعطاف پذیری شناختی مدیران در راستای ارتقا اثربخشی تصمیمات انجام شده است. روش پژوهش حاضر بر مبنای رویکرد آمیخته و به صورت کیفی و کمی در پارادایم استقرایی- قیاسی می باشد. ؛ در بخش کیفی پژوهش با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ ساختاریافته با خبرگان سازمانی و دانشگاهی مدیریت رفتار سازمانی و روانشناسی به تعداد 19 نفر یافته‌ها تحلیل و الگوی حاضر طراحی شد. بر این اساس با تحلیل محتوای مصاحبه‌ها و پژوهش ها با استفاده از نرم افزار 2020Maxqda ابعاد مربوطه استخراج و میزان اهمیت و اولویت هر یک با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون تعیین شد. جامعه آماری بخش کمی مدیران ارشد سازمان های خدماتی در کلان شهر تهران می باشد که در راستای اعتبارسنجی الگوی پژوهش بهره برده شد. براساس رویکرد پژوهش 3 جنبه، 35 مولفه و 137 کد استخراج گردید. مدیران ابتدا بایستی شاخت و آگاهی دقیقی از پیشایندهای انعطاف پذیری شناختی مدیران به دست آورند و راهبردهای مربوطه را در نظر بگیرند تا به پیامدهای شناسایی شده دست یابند. در این پژوهش، الگوی انعطاف پذیری شناختی مدیران در قالب 35 مولفه ارائه شد و اعتبار الگوی پژوهش با استفاده از حداقل مربعات جزئی و نرم افزار Smart PLS سنجیده و تایید شد. از آنجا که تاکنون مدل جامعی برای انعطاف پذیری شناختی مدیران ارائه نشده است، این پژوهش می تواند در توسعه ادبیات حوزه پژوهش و تبیین اهمیت انعطاف پذیری شناختی در تصمیم گیری سودمند باشد.

کلیدواژه‌ها

20.1001.1.30605865.1404.3.4.10.1

موضوعات

نگرش مدیریت راهبردی

عنوان مقاله [English]

Designing and validating a model of managers' cognitive flexibility in order to improve decision effectiveness (Case study: Tehran metropolitan service organizations)

نویسندگان [English]

mohsen sefrdokht ¹
fattah nazem ²
Rashid Zolfaghari Zafarani ³

¹ Department of Educational Management, Roudehen Branch, Islamic Azad University, Roudehen, Iran

² Department of Educational Management, Roudehen Branch, Islamic Azad University, Roudehen, Iran (corresponding author)

³ Department of Educational Management, Roudehen Branch, Islamic Azad University, Roudehen, Iran

چکیده [English]

Cognitive flexibility refers to the ability of an individual to change cognitive sets and adapt to the changing environment of the individual. Cognitive flexibility in managers is very important for increasing the effectiveness of decision-making. Managers with high cognitive flexibility can quickly change their strategies in response to market conditions, technologies, or organizational dynamics. Therefore, the present study aimed to Designing and validating a model of managers in order to improve the effectiveness of decisions. The present research method is based on a mixed approach and is qualitative and quantitative in the inductive-deductive paradigm. In the qualitative part of the research, using semi-structured interviews with 19 organizational and academic experts in organizational behavior management and psychology, the findings were analyzed and the present model was designed. Accordingly, by analyzing the content of interviews and research using the 2020Maxqda software, the relevant dimensions were extracted and the importance and priority of each were determined using the Shannon entropy technique. The statistical population is the quantitative section of senior managers of service organizations in the Tehran metropolis, which was used to validate the research model. Based on the research approach, 3 aspects, 35 components, and 137 codes were extracted. Managers must first gain a detailed understanding and awareness of the antecedents of managers' cognitive flexibility and consider the relevant strategies to achieve the identified outcomes. In this study, the cognitive flexibility model of managers was presented in the form of 35 components, and the validity of the research model was measured and confirmed using partial least squares and Smart PLS software. Since a comprehensive model for managers' cognitive flexibility has not been presented so far, this study can be useful in developing the literature in the field of research and explaining the importance of cognitive flexibility in decision-making.

کلیدواژه‌ها [English]

Cognitive flexibility
decision-making
managers
service organizations

مراجع

- داداشی، سیامک، احمدی، عزت‌اله، و بافنده قراملکی، حسن(1397). نقش انعطاف‌پذیری شناختی، حافظه کاری دیداری فضایی و تکانشگری در پیش‌بینی نقص نظریه ذهن در افراد با رگه‌های اختلال شخصیت مرزی. مطالعات روان‌شناختی، 14(3). 7-24. doi: 10.22051/psy.2018.19654.1613

- رضایی‌منش، بهروز، رحیمیان، محمد، و سدیری جوادی، عاطفه(1400). نقش ذهن‌آگاهی بر محیط کار با توجه به نقش میانجی انعطاف‌پذیری شناختی. مطالعات رفتار سازمانی، 10(1)، 153-127.

- زنگانه، جواد، اشرفی، مجید، عباسی، ابراهیم، و نادریان، آرش(1401). تأثیر ویژگی‌های رفتاری مدیران برانعطاف‌پذیری مالی شرکت: با نقش تعدیلی ارتباط سیاسی و کارایی مدیرعامل. راهبرد مدیریت مالی، 10(4)، 151-176. doi: 10.22051/jfm.2022.37398.2588

- شریفی ریگی، علی، و بساک‌نژاد، سودابه(1397). نقش بلوغ عاطفی و خودتاب‌آوری و هوش معنوی در پیش‌بینی سازگاری با دانشگاه، با کنترل «انعطاف‌پذیری شناختی» در دانشجویان پرستاری و مامایی دانشگاه جندی‌شاپور اهواز. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم، ۱۲ (۷)، ۷۸-69.

- عظیمی، محمدرضا، و کلامی یسار، معصومه(1403). بررسی رابطه انعطاف‌پذیری مدیران با اتخاذ تصمیمات سرمایه‌گذاری. چهارمین همایش بین المللی علوم سیاسی، مدیریت، اقتصاد و حسابداری،همدان،https://civilica.com/doc/2285116

- Atrup, A., Diawati, P., Syamsuri, S., Pramono, S. A., & Ausat, A. M. A. (2023). The Effect of Entrepreneurship Education and Creativity on Students’ Entrepreneurial Intention: The Perspective of Effectuation and Cognitive Flexibility Theory. Jurnal Kependidikan: Jurnal Hasil Penelitian dan Kajian Kepustakaan di Bidang Pendidikan, Pengajaran dan Pembelajaran, 9(2), 555-569.

- Das, P., Byadwal, V., & Singh, T. (2017). Employee Engagement, Cognitive Flexibility and Pay Satisfaction as Potential Determinants of Employees' Turnover Intentions: An Overview. Indian Journal of Human Relations, 51(1), 147-157.

- Di Fabio, A., & Gori, A. (2016). Developing a new instrument for assessing acceptance of change. Frontiers in psychology, 7, 1-10.

- Ionescu, T. (2012). Exploring the nature of cognitive flexibility. New ideas in psychology, 30(2), 190-200.

Kercood, S., Lineweaver, T. T., Frank, C. C., & Fromm, E. D. (2017). Cognitive Flexibility and Its Relationship to Academic Achievement and Career Choice of College Students with and without Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Journal of Postsecondary Education and Disability, 30(4), 329-344.

- Kiss, A. N., Libaers, D., Barr, P. S., Wang, T., & Zachary, M. A. (2020). CEO cognitive flexibility, information search, and organizational ambidexterity. Strategic Management Journal, 41(12), 2200-2233.

- Laureiro-Martínez, D, Brusoni, S. (2018). Cognitive flexibility and adaptive decision-making: Evidence from a laboratory study of expert decision makers. Strat Mgmt J.; 39: 1031– 1058. https://doi.org/10.1002/smj.2774

Örün, Ö., & Sever, I. (2025). Cognitive Flexibility: An Educational Approach. Resilience, Adaptability, and Cultural Awareness Within the Educational Landscape, 179-208.

- Preiss, D. D. (2022). Metacognition, mind wandering, and cognitive flexibility: Understanding creativity. Journal of Intelligence, 10(3), 69.

- Rivera, J. (2016). Cognitive Flexibility: Using Mental Simulation to Improve Script Adaptation. Doctoral Thesis, University of Central Florida.1-156.

- Rastelli, C., Greco, A., Kenett, Y. N., Finocchiaro, C., & De Pisapia, N. (2022). Simulated visual hallucinations in virtual reality enhance cognitive flexibility. Scientific reports, 12(1), 4027.

- Saccardo, S., & Serra-Garcia, M. (2023). Enabling or limiting cognitive flexibility? Evidence of demand for moral commitment. American Economic Review, 113(2), 396-429.

- Settembre-Blundo, D., González-Sánchez, R., Medina-Salgado, S., & García-Muiña, F. E. (2021). Flexibility and resilience in corporate decision making: a new sustainability-based risk management system in uncertain times. Global Journal of Flexible Systems Management, 22(Suppl 2), 107-132.

- Singh, M. (2025). Antecedents of Cognitive Flexibility in Ambidextrous Leadership: A m-TISM Perspective. Global Journal of Flexible Systems Management, 26(2), 403-420.

- Sorsa, V., & Vaara, E. (2020). How can pluralistic organizations proceed with strategic change? A processual account of rhetorical contestation, convergence, and partial agreement in a nordic city organization. Organization Science. https://doi.org/10.1287/orsc.2019.1332.

- Tabesh, P., & Vera, D. M. (2020). Top managers' improvisational decision-making in crisis: a paradox perspective. Management Decision, 58(10), 2235-2256.

- Tanhan, F., Özok, H. İ., Kaya, A., & Yıldırım, M. (2024). Mediating and moderating effects of cognitive flexibility in the relationship between social media addiction and phubbing. Current Psychology, 43(1), 192-203.

- Uhlig, L., Korunka, C., Prem, R., & Kubicek, B. (2023). A two‐wave study on the effects of cognitive demands of flexible work on cognitive flexibility, work engagement and fatigue. Applied psychology, 72(2), 625-646.

- Zabelina, D. L., & Robinson, M. D. (2010). Creativity as flexible cognitive control. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 4(3), 136-143. doi:10.1037/ a0017379.