طراحی مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما در سازمان

اسکوئی‌زاده‌نوزاد, آراد; کوشکی‌جهرمی, علیرضا; سعدی, محمّدرضا

طراحی مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما در سازمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. arad.oskoueizadehnozad@iau.ac.ir

² گروه مدیریت دولتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران(نویسنده مسئول).koushkie@atu.ac.ir

³ گروه اقتصاد رفتاری و آزمایشگاهی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. msaadi@atu.ac.ir

چکیده

رهبری متناقض‌نما به‌عنوان رویکردی نوین در ادبیات مدیریت، بر توانایی رهبران در ترکیب هم‌زمان و متعادل‌سازانه ویژگی‌ها و رفتارهای متضاد تمرکز دارد؛ نظیر سخت‌گیری و انعطاف‌پذیری، کنترل و اعتماد، حفظ ساختار و تشویق نوآوری. این سبک رهبری به‌ویژه در سازمان‌های دولتی که با پیچیدگی‌های نهادی، فشارهای پاسخ‌گویی و ضرورت سازگاری با تغییرات مواجه‌اند، می‌تواند بستری برای ارتقاء تاب‌آوری، یادگیری سازمانی و توسعه سرمایه انسانی فراهم آورد. لذا هدف از ارائه این مقاله طراحی مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما در سازمان بود این پژوهش یک تحقیق کیفی به شمار می‌رفت. نمونه آماری در این پژوهش 13 نفر از مدیران منابع انسانی و متخصصان رفتار سازمانی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در این پژوهش ابتدا با بررسی ادبیات نظری یک مدل فرایندی اولیه برای رهبری متناقض‌نما شناسایی و سپس از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با نمونه آماری مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما با روش تحلیل مضمون احصاء شد. نتایج تحقیق نشان داد مدل فرایندی رهبری متناقض‌نما شامل ورودی‌ها (خِرَد راهبردی، تعادل هویتی، توانمندی تنظیمی، سازندگی معنایی، معماری هنجاری سازمان، معماری نهادی سازمان، چالش‌های نهادی محیطی، بلوغ تیمی و ظرفیت‌های جمعی)، فرایند (تشخیص تنش‌های پارادوکسیکال، بینش تفسیری رهبر، بازخوانی تضاد رهبر، تعلیق داوری، طراحی استراتژی‌های هم‌زمان‌گرا، تجلی رفتاری دوگانه و متوازن، بازنگری چند سطحی رهبر، درون‌سازی پارادوکس رهبر)، عوامل میانجی (هم‌فکری راهبردی، تعامل چند لایه سازمانی، بازاندیشی ساختاری)، عوامل تعدیل‌گر (سطح ابهام محیطی، شدت تضادهای نهادی، بلوغ فرهنگی سازمان) و پیامدها (تحولات روانی، توسعه‌ای، عملکردی، ساختاری، ارزشی و گفتمانی) می‌باشد

کلیدواژه‌ها

موضوعات

نگرش مدیریت راهبردی

عنوان مقاله [English]

Design a Process Model of Paradoxical Leadership in Organization

نویسندگان [English]

Arad Oskouei-Zadehnozad ¹
Alireza Koushkie-Jahromi ²
Mohammadreza Saadi ³

¹ Department of Public Administration, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran. arad.oskoueizadehnozad@iau.ac.ir

² Department of Public Administration, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. (Corresponding Author). koushkie@atu.ac.ir

³ Department of Behavioral and Laboratory Economics, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. msaadi@atu.ac.ir

چکیده [English]

Paradoxical leadership, as a novel approach in management literature, focuses on leaders’ ability to simultaneously combine and balance contradictory traits and behaviors—such as strictness and flexibility, control and trust, maintaining structure and encouraging innovation. This style of leadership, particularly in public organizations facing institutional complexities, accountability pressures, and the necessity of adapting to change, can provide a foundation for enhancing resilience, organizational learning, and human capital development. Accordingly, the purpose of this article was to design a process model of paradoxical leadership in organizations. This study was qualitative in nature. The statistical sample consisted of 13 human resource managers and organizational behavior specialists, selected through purposive sampling. Initially, a preliminary process model of paradoxical leadership was identified through a review of theoretical literature, and then refined through semi-structured interviews with the sample group using thematic analysis. The findings revealed that the process model of paradoxical leadership includes: Inputs: strategic wisdom, identity balance, regulatory capability, meaning construction, organizational normative architecture, organizational institutional architecture, environmental institutional challenges, team maturity, and collective capacities. Process: recognition of paradoxical tensions, leader’s interpretive insight, leader’s paradox reframing, suspension of judgment, design of simultaneous strategies, dual and balanced behavioral manifestation, leader’s multi-level review, and leader’s paradox internalization. Mediating factors: strategic co-thinking, multi-layer organizational interaction, structural rethinking. Moderating factors: level of environmental ambiguity, intensity of institutional contradictions, organizational cultural maturity. Outcomes: psychological, developmental, performance-related, structural, value-based, and discursive transformations

کلیدواژه‌ها [English]

Process Model
Paradoxical Leadership
Thematic Analysis

مراجع

اسدی، اسماعیل، کوشکی‌جهرمی، علیرضا، بانشی، عبادا...، و صادقی، رضا(1398). طراحی و تدوین الگوی شایستگی مدیران دولتی ایران. فصلنامه علمی مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 3(10)، 226-197.

امامی‌میبدی، احمدعلی، رحیمیان، حمید، عباس‌پور، عباس، و غیاثی‌ندوشن، سعید(1398). طراحی الگوی شایستگی‌های رهبری در دانشگاه‌های دولتی شهر تهران. فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، 11(2)، 166-137.

حمزه‌پور، مهدی، و اعتمادی، مرجان(1399). اکتشاف الگوی رهبری ناب در سازمان‌های دولتی: نظریه‌ای داده‌بنیاد. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 10(2)، 44-23.

دامغانیان، حسین، عسگری، ناصر، و جعفری، کاظم(1399). طراحی الگوی مدیریت پرادوکس‌های درونی منابع انسانی (مورد مطالعه: نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران). نشریه علمی پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 12(4)، 160-119.

دانائی‌فرد، حسن(1399). ساحت‌های مثبت و منفی تجربه‌زدگی در انتخاب مدیران بخش دولتی (سخن سردبیر). فصلنامه مطالعات مدیریت دولتی ایران، 3(1).

رسولی‌شربیانی، رضا(1385). پارادوکس‌های منطقی. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، 49(199)، 43-21.

شیخی، رحیم، شوال‌پور، سعید، حسینی‌شکیب، مهرداد، و خمسه، عباس(1402). ارائه الگوی توسعه قابلیت‌های نوآورانه با تمرکز بر نوآوری سبز. پژوهش‌نامه مدیریت اجرایی، 15(29)، 362-323.

صدوقی، حسن، ابوالقاسمی، محمود، و فصل‌الهی‌قمشی، سیف‌اله(1400). ارائه الگوی توسعه فردی مدیران شرکت مخابرات ایران. مطالعات رفتاری در مدیریت، 12(26)، 20-1.

فروهر، محمد، هویدا، رضا، جمشیدیان، عبدالرسول، و قانع‌نیا، مریم(1399). نقش سرمایه روان‌شناختی در توسعه فردی کارکنان با میانجی‌گری چابکی یادگیری. مجله مطالعات آموزش و یادگیری، 12(1)، 222-200.

قربانیان، پروین، تقی‌پورظهیر، علی، زمانی‌مقدم، افسانه، و اردلان، محمدرضا(1399). ارائه الگویی برای توسعه فردی معلمان دوره ابتدایی مدارس استثنایی یک مطالعه کیفی. فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت مدرسه، 8(1)، 163-138.

گل‌چینی، محمد، منظری‌توکلی، علیرضا، سلاجقه، سنجر، و شکوه‌سلجوقی، زهرا(1400). بررسی رابطه سبک‌های رهبری اخلاق‌گرا و کاریزماتیک و توسعه اجتماعی (بررسی موردی عملکرد کارکنان در سازمان‌های دولتی و خصوصی تهران). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 14(1)، 123-99. DOI: 10.30495/jisds.2022.19855

مالمیر، آمنه، و میرزایی، رضا(1399). بررسی تأثیر رهبری توانمندساز از طریق عملکرد شغلی بر عملکرد سازمان کارکنان نیروی انتظامی. فصلنامه توسعه سازمانی پلیس، 17(74)، 139-123.

محمدنژادفدردی، منصوره، طهماسبی، رضا، و باباشاهی، جبار(1401). پارادوکس مدیریت استعداد انحصاریفراگیر: به سوی رویکردی متوازن. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 26(2)، 168-144.

مؤمن، سمیرا، پارسا، بی‌تا، و آبرومندی، فرهنگ(1400). نقش توسعه فردی در بازاریابی محصولات مصرفی. فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 5(63)، 130-112.

مؤمنی، سجاد، شعبانی‌بهار، غلامرضا، و عرفانی، نصراله(1399). تدوین مدل ساختاری هویت سازمانی بر اساس هوش سازمانی به واسطه توسعه سازمانی در بین کارکنان فدراسیون‌های ورزشی کشور. مدیریت ورزشی، 12(4)، 1185-1165.

ویسه، صیدمهدی، محمدی، زینب، و شیری، اردشیر(1400). تأثیر مدیریت دانش اسلامی بر توسعه سرمایه‌های انسانی با لحاظ کردن نقش میانجی اخلاق کار اسلامی (مورد مطالعه: اعضای هئیت علمی دانشگاه‌های دولتی ایلام). دوفصلنامه علمیترویجی مدیریت دانش اسلامی، 3(1)، 189-162. Doi:10.22081/jikm.2021.60769.1055

B., H., Nawaz, N., & Gajenderan, V. (2020). Impact of Leadership on Organizational Performance in Service Organizations. International Journal of Management (IJM), 11(7): 248-254, DOI: 10.34218/IJM.11.7.2020.024

Backhaus, L., Reuber, A., Vogel, D., & Vogel, R. (2021). Giving sense about paradoxes: paradoxical leadership in the public sector. Public Management Review, 24(9), 1478–1498. https://doi.org/10.1080/14719037.2021.1906935

Batool, U., Raziq, M. M., & Sarwar, N. (2023). The paradox of paradoxical leadership: a multi-level conceptualization. Human Resource Management Review, 33(4), 100983.

Carmine, S., & Smith, W. K. (2021, January 12). Organizational paradox. Oxford Bibliographies. DOI: 10.1093/OBO/9780199846740-0201

Chen, S., Zhang, Y., Liang, L., & Shen, T. (2021). Does Paradoxical Leadership Facilitate Leaders’ Task Performance? A Perspective of Self-Regulation Theory. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18, 3505, doi.org/10.3390/ijerph18073505

Chen, X. T., & Yang, B. J. (2023). A Review of Paradoxical Leadership Research. Journal of Human Resource and Sustainability Studies, 11, 871-886. https://doi.org/10.4236/jhrss.2023.114050

CÎŢĂ, A V. (2019). Methods of Research and Organizational Development of Military Structures. Scientific Research and Education in the Air Force – AFASES, 7-10, DOI: 10.19062/2247-3173.2019.21.1

Dachner, A. M., Ellingson, J. E., Noe, R. A., & Saxton, B.M. (2021). The future of employee development. Human Resource Management Review, doi.org/10.1016/j.hrmr.2019.100732

Deloitte. (2025, April 30). Balancing stability and agility to unlock human performance. Deloitte Insights.

Gross, J. (2025, April 7). Architecting the future: Why leaders must balance strategic agility and consistency. Harvard Business Publishing.

Ionescu, V.-C. & Bolcaş, C. (2019). Leadership and Organizational Development. Review of International Comparative Management, 20(5), 557-564, DOI: 10.24818/RMCI.2019.5.557

Khan, M. T., Ullah, S., Sami, A., Kukreti, M. & Shaukat, M. R. (2025). Cultivating a paradoxical mindset: enhancing transformative learning through paradoxical leadership. Leadership & Organization Development Journal, 46(2), 334–350, doi: https://doi.org/10.1108/LODJ-04-2024-0223

Kim, J. E. (2021). Paradoxical Leadership and Proactive Work Behavior: The Role of Psychological Safety in the Hotel Industry. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(5), 167–178, doi:10.13106/jafeb.2021.vol8.no5.0167

Lee, A., Lyubovnikova, J., Zheng, Y., & Li, Z. F. (2023). Paradoxical leadership: a meta-analytical review. Frontiers in Organizational Psychology. Doi:10.3389/forgp.2023.1229543

Li, Q., She, Z., & Yang, B. (2018). Promoting Innovative Performance in Multidisciplinary Teams: The Roles of Paradoxical Leadership and Team Perspective Taking. Front. Psychol., 9:1083, 1-10, doi: 10.3389/fpsyg.2018.01083

Mazid, T. (2025). The role of paradoxical leadership in influencing followers to deal with multiple contradictory demands. [Doctoral dissertation], University of Glasgow, Adam Smith Business School, College of Social Sciences.

Pearce, C. L., Wassenaar, C. L., Berson, Y., & Tuval-Mashiach, R. (2019). Toward a theory of meta-paradoxical leadership. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 155, 31-41.

Pramudita, A., Sukoco BM., Supriharyanti, E., Usman, I., & Wu, W. (2025). Managerial capabilities, paradoxical leaders and the outcomes: a multi-level approach. Journal of Asia Business Studies, 19(6), 1276–1293, doi: https://doi.org/10.1108/JABS-04-2025-0211

Rescalvo-Martin, E., Gutierrez-Gutierrez, L., & Llorens-Montes, F. J. (2021). The effect of paradoxical leadership on extra-role service in the hospitality industry. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 33(10), 3661-3684, DOI 10.1108/IJCHM-02-2021-0198

Stewart, G. L., Courtright, S. H., & Manz, C. C. (2019). Self-leadership: A paradoxical core of organizational behavior. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 6, 47-67.

Sulianny, E., Husein, W., & Subagja, I. K. (2019). The Role of Organizational Development and Organizational Commitment on Business Performance SMES with Business Motivation as Variable Mediation in the Environmental Development Partnership Program: Case Study of Smart Business Partners Fostered Community Development Center PT. Telkom Witel Bekasi. International Journal of Humanities and Applied Social Science (IJHASS), 4(11), 14-26, DOI: 10.33642/ijhass.v4n11p2

Udin, U. (2025). Paradoxical leadership: a bibliometric analysis and research agenda. Discov Sustain 6, 893. https://doi.org/10.1007/s43621-025-01490-5

Zani, N. N. (2020). Influence of Organizational Development on Organizational Performance of Microfinance Institutions in Nairobi County. Master dissertation, United States International UniversityAfrica

Zivkovic, D. & Liegl, S. (2025). Paradoxical leadership: the role of leader emotions and the mediating effect of paradoxical mindset on followers’ performance. Leadership & Organization Development Journal, 46(7), 1024–1040, doi: https://doi.org/10.1108/LODJ-10-2024-0675